interview werkstress

“Work hard – play hard – rest hard”

Henny van den Berg: www.hennyvandenberg.eu

Ineke Dicker: www.hofjevanpauw.nl

In 2015 is het thema van de PSA campagne Agressie – Geweld –Pesten op de werkvloer, zie Check je werkstress van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In 2014 waren een half miljoen werknemers het slachtoffer van pesterijen, waarvan 80.000 structureel. (cijfers TNO). Een kwart van de werknemers is ooit wel eens gepest door collega’s of leidinggevenden. Het gaat dan niet om plagerijen, maar om bijvoorbeeld uitschelden, intimidatie, buitensluiten en het achterhouden van belangrijke informatie.
Pesten op de werkvloer leidt tot zo’n vier miljoen extra verzuimdagen per jaar. Dat levert werkgevers een kostenpost op van € 900 miljoen aan loondoorbetaling.
Arko van Brakel is algemeen directeur van de Baak, het opleidings- en kennisinstituut op het gebied van leiderschap en ondernemerschap, gelieerd aan VNO-NCW en vanaf de start één van de boegbeelden van de campagne. Wij waren benieuwd naar zijn visie omtrent het thema Agressie – Geweld – Pesten en wat er moet gebeuren op de werkvloer om het ziekteverzuim naar beneden te krijgen.

Bijna 1 miljoen mensen lopen jaarlijks het risico op een burn-out en andere werkgerelateerde psychische ziekten. Om steeds meer werkgevers en werknemers gezamenlijk in beweging te laten komen tegen werkstress, vindt van 16 tot en met 20 november de Week van de Werkstress plaats.
Als psychosociaal therapeuten willen we graag bijdragen aan deze beweging tegen werkstress, waarbij we “de werknemer” willen blijven zien als een mens in zijn totale leef context.
De vraag die centraal staat in dit interview is, hoe psychosociaal therapeuten kunnen bijdragen aan de beweging tegen werkstress en waar de afstemming zit met de werknemers- en werkgeverszijde.

Leven en werken vanuit flow.
Arko vertelt openhartig vanuit eigen ervaring dat hij al vroeg in zijn carrière als succesvol ondernemer heeft ervaren dat je ook ten onder kunt gaan aan je eigen succes. Hij maakte kennis met het fenomeen burn-out.
Arko: “Ik ben boegbeeld van de campagne geworden omdat ik het als ervaringsdeskundige belangrijk acht dat er over burn-out en werkstress in dialoog op de werkvloer wordt uitgewisseld, dat er niet geheimzinnig over gedaan hoeft te worden. Ik wil hier een voorbeeldfunctie in vervullen en mensen inspireren en adviseren om anders naar hun eigen leven te kijken en meer balans te vinden”.
De Baak richt zich als instituut op duurzame inzetbaarheid van mensen. Mensen kunnen wegblijven uit werkgerelateerde ziekten en gelukkiger worden in het werk als ze zich steeds opnieuw mogen uitvinden op de werkvloer en meer vrijheid kunnen ervaren. Dit vraagt om een (noodzakelijke) leiderschapsstijl die mensen circulair gebruikt en inzet.
Binnen en buiten het werk wordt er gevraagd om inzet van mensen. De vraag is hoe een werkgever hier goed op kan sturen, maar als mens ben je primair verantwoordelijk voor het bewaken van je eigen balans”.
Sociale druk en perfectionisme zetten mensen snel onder druk, evenals angst. Angst voor het onzekere. Hier wordt op ingespeeld door verzekeraars en bijvoorbeeld hypotheekverstrekkers, onder het mom streven naar zekerheid. Maar dit lijkt juist onzeker te maken. De economische onzekerheid met een hoog percentage werkloosheid maakt dat mensen weinig ruimte ervaren om zichzelf opnieuw uit te vinden.
Arko adviseert mensen het meest vanuit zijn eigen ervaring en adviezen die hij gekregen heeft van zijn coaches: “Work hard- play hard – rest hard”.
Doe alles voor 100%, dus ook volledig tot rust komen in een vorm die jou past en bovenal laat het actief bewegen en sporten niet versloffen. Blijf spelen! Kies vooral iets wat bij je past en waar je plezier aan beleeft.

Thema 2015: Pesten, Agressie en Geweld op de werkvloer
Pesten op de werkvloer is een serieus probleem. Arko stelt dat pesten leidt tot slechte samenwerking, waardoor een hoger ziekteverzuim kan ontstaan. Pesten heeft ook angst tot gevolg, wat mensen mee naar huis nemen en wat grote invloed kan hebben op het privé leven. Hij heeft als kind op de basisschool meegemaakt hoe het is om gepest te worden. Het heeft hem uiteindelijk sterker gemaakt, maar het kan je ook afbreken. Dit heeft hij zelf ervaren doordat hij het pesten op school ging koppelen aan goede leerprestaties. Hierdoor ging hij onderpresteren, wat zijn schoolprestaties heeft beïnvloed. Zijn gedrag veranderde. “Ik werd brutaal in de klas, wat mijn populariteit verhoogde. Maar ik kwam er wel door in de problemen en werd van school gestuurd. Een nieuwe start maken helpt dan vaak wel.

Binnen het aanbod van de Baak wordt niet specifiek getraind op niet pesten, maar geïnvesteerd op hoe je je energie kunt steken in wat je wel wilt in het leven, wie je wilt zijn en wat voor jou werkt. Het vergroten van de geluksfactor!
In deze context valt het woord macht.
Als macht het systeem is binnen een organisatie, dan neemt het de empathie weg.
Macht is in principe een zwaktebod, maar het heeft veel invloed. Sommige mensen kicken erop, wat je terugziet in de (aan)sturing van een persoon of van een organisatie. Arko stelt: “op het moment dat er gehandeld wordt vanuit macht op de werkvloer, komt er angst bij kijken wat de flow blokkeert binnen een bedrijf en binnen de mensen zelf. Het lijkt erop dat de pester zelf wordt aangestuurd door onzekerheid”.
Stelling in Psychologie Magazine (Lee, 2015): voor de pester draai het om sociale status in de groep: ze willen cool zijn en proberen dat te bereiken door anderen publiekelijk te vernederen. De kracht van een groep is groot, zowel in positieve als in negatieve zin. Zo kun je dus ook tot werkafspraken komen wat voor een soort cultuur je wilt creëren met elkaar.

Koersbepaling
We leven in een wereld waarin we voortdurend onderhevig zijn aan veranderingen. Een mens heeft rust nodig om koers uit te kunnen zetten in woelige tijden om daarna te kunnen handelen vanuit innerlijke rust en openheid. Op die wijze kun je dan als mens zoveel mogelijk jezelf blijven.
Arko geeft aan dat in deze tijden van sociale media het heel bepalend is hoe je je verhoudt tot anderen. “Er zijn veel meer mensen dan ooit die iets van je kunnen vinden. Het is van belang om steeds weer af te stemmen op wie jij zelf nu eigenlijk bent, waar sta je voor, wat zijn jouw waarden”. In de uitwisseling met elkaar ontstaat het volgende besef: “Op het moment dat je als leidinggevende een goede cultuur kunt creëren op de werkvloer, waarin niet gepest wordt, waar je open staat voor kritiek, waarin duidelijke doelen en afspraken worden gemaakt, zodat mensen het vertrouwen ervaren dat ze zelf verantwoordelijkheid kunnen en mogen nemen en dat ze beschermd worden, dan kun je versnellen als organisatie”.

Peter Robertson (Robertson 2003) wordt erbij gehaald in het gesprek met zijn S-curve model: in de lente ontspruit nieuw leven wat soms ook offers vraagt, de zomer brengt de bloei en groei, in de herfst wordt de oogst binnen gehaald en in de winter komt er rust in de natuur en trekt het leven zich terug.
Een bedrijf dat winstgevend is, is zich feitelijk aan het voorbereiden op de winter, op de rust. Het probleem is echter dat mensen verslaafd zijn aan de winst en dat er steeds geprobeerd wordt om de winst op te rekken. Als metafoor kun je dan stellen dat men aan het proberen is om de afgevallen blaadjes van de bomen weer aan de takken te lijmen opdat ze behouden blijven. De blaadjes blijven mogelijk wel plakken, maar ze zijn toch dood. De kunst is om steeds opnieuw een nieuwe curve in te durven zetten. Dat begint met een waarde-optimum, een integriteitsoptimum. Bedrijven die dit nastreven hebben een minder hoge winstpiek, maar zijn duurzamer en langduriger financieel succesvol, zoals veel familiebedrijven. Bedrijven waarbinnen veel gepest wordt, zijn vaak herfstbedrijven, het zijn ecosystemen die zichzelf in stand houden met behulp van procedures en (aan)sturing wat tot een afname van innovatie leidt. Mensen mogen niet hun eigen talenten inbrengen, hun persoonlijke inbreng wordt niet meer op waarde geschat. Lente-bedrijven hanteren vaak een betere mix tussen de talenten van de werknemers, waardoor vanuit de mix makkelijker bloei en groei ontstaat. Het pesten zal afnemen omdat de integriteit van mensen minder onder druk staat. Mensen komen allemaal tot hun recht en kunnen hun stukje bijdragen aan de organisatie.
Om (opnieuw) te kunnen ontspruiten, moet je durven te versterven. Dit geldt zowel voor organisaties als voor mensen zelf. Arko : “Een burn-out heb ik nooit negatief gezien. Het geeft je de tijd om te bezinnen. Een akker moet soms ook een jaar braak liggen, of gebruikt worden voor een ander product, om daarna weer goed productief te kunnen zijn”.

Stimulerend ondernemerschap
Op de vraag hoe therapeuten tot bloei kunnen komen in hun eigen ondernemerschap en hoe zij hun koers beter kunnen bepalen, wordt Tony Robbins aangehaald die diverse karakteristieken onderscheidt voor ondernemers.
In grove lijn schetst Arko 3 archetypes. De entrepreneurs die gewoon beginnen; de skilled talents; die vanuit een specifieke vaardigheid starten en de managers, die een team kunnen leiden en kunnen organiseren: zie hiervoor het filmpje archetype-ondernemer. Therapeuten zijn vaak ondernemers die handelen vanuit een skilled talent. Arko: “Als je dit kunt verbinden aan inspiratie en strategieën verzinnen op trends in de markt, dan ontstaat er bloei en groei”.
Je kunt ondernemerschap aanleren. Door jezelf te verbinden aan mensen of een stroming die een duidelijke visie hebben of een koers uitzetten, kun je jezelf ook een betekenisvolle plek geven. De vraag die daaraan ten grondslag ligt is te allen tijde: “hoe kan ik van toegevoegde waarde zijn voor jou? Treed naar buiten met wat je kunt en deel je kennis! Heb een duidelijk doel voor ogen en weet wie je wilt zijn”.

Tips voor psychosociaal therapeuten en begeleiden bij werkstress
* Je kunt van waarde zijn door mensen te begeleiden in het proces hoe zij contact kunnen maken met zichzelf. Help ze af te stemmen op hun eigen waarden. Leg de vraag voor: “Wie ben jij zonder je functie”?
* Wijs cliënten en hun werkomgeving op de site http://www.campagne.arboineuropa.nl
* Stimuleer het gesprek tussen werknemer en werkgever.
* Fungeer, waar nodig, als hitteschild tussen werknemer en werkgever.
* Werk samen, waar nodig en gewenst, met bedrijfsartsen, bedrijfsmaatschappelijk werk en HRM.
* Interesseer je voor organisatiemodellen. Bekijk samen met je cliënt of iemand met zijn persoonlijke kenmerken, tot bloei kan komen binnen de organisatie waarin hij werkt.
* Besef dat je een betekenisvolle plek bekleedt, waarin je een cliënt kunt helpen om te gaan met verstoringen in de leef context.
* Focus op het vinden van iemands eigen balans; werk – spelen – rust.
* Stel de vraag: “hoe kan ik van toegevoegde waarde zijn voor jou”?

Referenties
1. Lee, van der P. (2015). Pesten stopt als niemand meer toekijkt,
Psychologie Magazine september 2015
2. Robertons, P. (2003). Ontsnappen uit S-catraz – Always Change A Winning Team.
Scriptum